Chơi mà là học

 - Người đăng bài viết: Nguyễn Ngọc Huyền  - Chuyên mục :  Đã xem: 155 

images (1) images (1)

 

Các ông bà và các bậc cha mẹ ngày xưa thường nghĩ rằng ngoài việc ngủ, bú, khóc và… tè thì trẻ sơ sinh không làm được gì cả. Thật ra các em hiểu biết rất nhiều và khôn lớn rất nhiều trong những năm đầu đời. Các em có tất cả những khả năng mà chúng ta có, nhưng những khả năng này không phải tự nhiên mà có được. Không phải bổng dưng mà em bé biết cầm viết hay cầm đũa. Tất cả mọi khả năng, dù chỉ là mang hai tay vào với nhau để vỗ tay, dù là dùng ngón tay để chỉ mắt, mũi... đều cần thời gian và cơ hội để khám phá, học hỏi và luyện tập.

Và 5 năm đầu đời là 5 năm quyết định nền tảng của cả cuộc đời còn lại. Theo các chuyên gia giáo dục mầm non thì “những năm đầu tiên sẽ để lại dấu ấn suốt đời”. Các công trình nghiên cứu mới nhất đã giải thích rõ tầm quan trọng của sự phát triển trí não của trẻ trong 5 năm đầu đời, và nhấn mạnh rằng 90% sự phát triển trí não của con người xảy ra trong 5 năm đầu đời, nhất là 3 năm đầu tiên. Khoa tâm lý trẻ em ngày nay đã chứng minh rằng trẻ nhỏ có khả năng nhận thức và phát triển tốt nếu được tác động một cách tích cực và đúng hướng. 

Điều quan trọng mà chúng ta cần nhớ là trong 5 năm đầu đời, trẻ học về bản thân, về ngôn ngữ, về thế giới xung quanh bằng cách chơi. Cho nên chúng ta hãy cố gắng biến tất cả sinh hoạt, cơ hội trong ngày thành những trò chơi cho trẻ, và những lúc chúng ta vui chơi với trẻ. 

Hỏi: Tôi rất mong con tôi sẽ thông minh học giỏi hơn tôi. Nhưng gia đình tôi không có khả năng mua những món đồ chơi đắt tiền. Làm sao cho con tôi cũng phát triển trí não thông minh như những đứa bé khác? Ngọc, Sunnyvale 

Đáp: Thật ra những đồ chơi trẻ cần để phát triển trí não đều nằm trong tầm tay của mọi gia đình, hay nói cho đúng hơn là nằm ngay trong nhà của chúng ta. Trong 5 năm đầu đời, trẻ nhỏ học hỏi và phát triển trí não qua những lần tiếp xúc với môi trường bên ngoài thông qua 5 giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, và thân (xúc chạm), và trên hết là sự yêu thương, ấp ủ, ủng hộ, khuyến khích, bảo bọc chở che của cha mẹ, ông bà. 

Những đồ dùng tưởng như tầm thường, những “đồ bỏ” đều có khả năng khêu gợi trí tò mò, đầu óc sáng tạo của trẻ con. Với đầu óc tưởng tượng phong phú, chúng có thể biến chiếc hộp carton thành đủ thứ theo ý muốn. Một chiếc thùng dài cũ mà chị sắp mang đi bỏ có thể biến thành chiếc tàu thủy to, cũng có thể trở thành chuyến tàu (xe lửa, choo choo train) chở bé đi vòng quanh nhà, cũng có thể làm nóc nhà hay nóc lều để trẻ ẩn nấp. Hãy thử cho trẻ 2 cái ghế, và vài cái mền nhỏ, chị sẽ thấy chúng làm thành cái lều và chui ra chui vào rất khoái chí. Đó là những lúc bé học hỏi về tác dụng, chức năng và sự liên hệ giữa mình và những vật xung quanh mình. Cháu có thể đụng đầu vào ghế và khóc. Điều quan trọng là làm sao cho cháu chơi được an toàn (tức tìm ghế nhựa thay vì ghế có góc cạnh), chứ không nên cấm cháu chơi, vì đó là lúc trẻ vừa chơi vừa học. Ngoài ra, nếu chị cùng chơi với cháu, thì chị sẽ thấy cháu rất thích thú khi quan sát việc mẹ lúc biến, lúc hiện. Khái niệm biến, hiện là một khái niệm mà trẻ cần học để sau này, khi vào nhà trẻ, việc mẹ biến mất lúc ban sáng, và lại hiện ra lúc ban chiều sẽ giúp cho trẻ rất nhiều trong việc yên tâm vui chơi, chờ mẹ trở lại. 

Nồi niêu, soong chảo cũ cũng là những món đồ chơi rất hấp dẫn với trẻ, vì đó là những vật mà ba mẹ của chúng dùng đến (trẻ rất thích dùng những đồ vật mà người lớn dùng, vì chúng muốn được giống như người lớn). Chúng khỏ vào những vật này, và sẽ rất thích thú khi nghe được những âm thanh khác nhau. Thay vì la mắng không cho con chơi, chị hãy thử mang vài cái nồi chảo đến góc chơi của con (đừng cho con chơi trong nhà bếp), tham gia trò chơi với con, và dùng óc sáng tạo của mình để khuyến khích con tạo ra những âm thanh khác nhau, hoặc tập cho con sờ những nồi chảo khác nhau, dạy con những tiếng “nồi”, “chảo”, “nhám”, “bóng”... và cùng cười với con. Chị sẽ thấy cháu vui vẻ, mừng rỡ vô cùng, vì cùng một lúc được chơi với mẹ, mà lại được khám phá nhiều thứ mới lạ, từ cảm giác xúc chạm những mặt phẳng khác nhau, đến việc nghe những âm thanh khác nhau, rồi lại được nghe những từ ngữ khác nhau. 

Chính cha mẹ ông bà là yếu tố tối quan trọng trong việc khuyến khích, thúc đẩy sự phát triển trí não của trẻ con. Nếu chị mua cho trẻ những món đồ chơi thật đắt tiền, nhưng không để thời gian chơi và hướng dẫn con, chỉ để trẻ loay hoay chơi một mình thì những món đồ chơi đắt tiền đó cũng bằng thừa. 

Hỏi: Con tôi 2 tuổi, hay chạy thật nhanh, mà lại luôn quay đầu về phía sau, nên hay bị đụng tường u đầu hoài. Làm cách nào cho cháu đừng chạy nữa? – Phương, San Jose. 

Đáp: Phụ huynh chúng ta thường rất lo sợ con trẻ bị ngã vào bàn ghế, vào tường u đầu, đau tay chân, nên thường hay cấm trẻ chạy nhảy, nhưng thật sự là khó mà có thể ngăn cấm bảo trẻ ngừng chạy vòng vòng. Có khi trẻ chỉ tạm ngưng chạy trong vòng một phút nhưng sau đấy lại tiếp tục chạy nữa. Trẻ có thể chạy theo vòng tròn hoặc nhảy từ trên ghế xuống, liên tục không ngừng, đôi lúc làm cho bạn chóng mặt vì lo lắng và bực mình. Đứng trên phương diện giáo dục mầm non, thì đó là những lúc trẻ đang học về cơ thể, khả năng của mình và môi trường xung quanh mình. 

Ðộng tác chạy vòng tròn và leo trèo là vận động mà chúng ta thường thấy ở trẻ con. Trẻ con hai tuổi thì cơ thể đã bắt đầu phát triển. Trẻ biết vận dụng đôi chân chạy nhanh và xòe cánh tay ra để giữ thăng bằng, rồi thích chí cười to. Những lúc chạy, cười như vậy giúp cho trẻ phát triển những kỹ năng vận động các cơ bắp và thực tập thế cân bằng. Đó cũng là là lúc các tế bào trong não bộ của trẻ đang kết nối lại với nhau giúp trẻ phát triển trí não và phát triển tình cảm xã hội, kinh nghiệm được cảm giác vui buồn. Cho nên vấn đề ở đây không phải là ngăn cấm không cho trẻ chạy, mà vấn đề là chúng ta phải làm sao tìm cách giúp trẻ chạy trong trật tự và an toàn. 

Nếu trẻ ở ngoài sân cỏ sau vườn nhà, ngoài công viên rộng, bạn hãy cứ cho trẻ chạy vòng vòng cho thỏa thích, trẻ sẽ ngừng chạy trong vòng vài phút sau khi chán. Nếu ở trong nhà, thì chúng ta có thể khuyến khích trẻ tiếp tục động tác vòng vòng, nhưng đi nhanh hay đi chậm thay vì chạy, bước lên sợi dây ở dưới đất, đi quanh chiếc dù màu, đi vòng quanh phòng khách, đi quanh vòng chiếc ghế sofa dài... 

Hãy giám sát cho trẻ chạy chậm chậm trong trật tự và hãy nói với trẻ về một vài điều lệ trong nhà như: “Con hãy đi chậm ở trong nhà, chúng ta chỉ chạy ở ngoài sân!” Đối với trẻ lớn hơn bạn có thể giải thích và hứa hẹn: “Trời hết mưa con sẽ ra ngoài sân để chạy” hoặc “Sáng Chủ Nhật ra công viên chơi chúng ta sẽ chạy thật nhiều ở công viên, chạy 20 vòng". Qua những mẫu đối thoại đơn giản và bằng sự khéo léo thay đổi cuộc chơi, bạn đã giúp trẻ học khái niệm luân phiên, cách thương lượng và sự nhẫn nại chờ đợi, chia sẻ và chơi chung với người khác. 

Được chơi, được học thật nhiều trong vòng tay yêu thương và bảo bọc của ông bà cha mẹ, trẻ con sẽ phát triển trí khôn rất nhanh. 

Hỏi: Tôi phải chơi với con tôi hoặc hướng dẫn con tôi chơi như thế nào để giúp bé phát triển trí não? xin cho ví dụ cụ thể. Việt, SJ 

Đáp: Mọi trẻ em đều có một khả năng sáng tạo tiềm ẩn từ lúc mới sinh. Khả năng sáng tạo này có thể bị lãng quên, bị dập tắt hay ở mãi trong dạng tiềm năng nếu quá trình chăm sóc, nuôi dưỡng không tạo cơ hội cho trẻ phát huy hết khả năng của mình. Những nghiên cứu khoa học đã cho thấy mối tương quan chặt chẽ giữa quá trình phát triển não bộ và sự tiếp thu kiến thức từ môi trường chung quanh. Trẻ được tiếp xúc với ngoại cảnh bằng tất cả các giác quan: nghe, nhìn, sờ (rờ) vào đồ vật, nếm và ngửi. Để giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, chúng ta phải hướng dẫn và khuyến khích trẻ sử dụng 5 giác quan để khám phá môi trường xung quanh. 

Sau đây là một vài lời đề nghị: 

• Cho trẻ chơi và học từ các khối bằng nhựa hoặc gỗ… Những vật hình khối giúp trẻ nhận thức được không gian ba chiều, khái niệm sau này sẽ là nền tảng cho những bài hình học, vật lý, kiến trúc và kỹ thuật. Bạn hãy tích trữ các hộp plastics, hộp giấy, nắp đủ loại, nồi, soong chảo... để trong một thùng to cho trẻ tự chơi. Trẻ con thích tưởng tượng những vật hình khối có kích cỡ đủ loại to, vừa, nhỏ như đó là cha mẹ, là chị, là anh, là em bé. Qua đó, trẻ có cơ hội phát triển trí tưởng tượng mà trẻ thường học qua những trò đóng kịch với búp bê, chơi bán hàng… 

• Khi chơi ráp hình – với bộ Lego chẳng hạn, trẻ phát triển khả năng suy luận về không gian, quan sát những kiểu mẫu và chi tiết, thực tập sự phối hợp tay và mắt. Chúng sẽ bắt đầu từ những bài tập ráp hình tương đối đơn giản khoảng 5-6 miếng lắp ráp tới những bài tập khó hơn hơn 15-20 miếng lắp ráp nhỏ hơn, phẳng, những mảnh puzzles lắp ráp ăn khớp với nhau. Nên chú ý chọn những hình lắp ráp không nên quá khó, nếu không sẽ làm cho trẻ bực vì cảm thấy bất lực, cũng đừng quá dễ vì như vậy sẽ làm cho trẻ nhàm chán. Nên cho vừa đủ sự thử thách để dạy trẻ biết tập trung, và khuyến khích sự suy nghĩ, sáng tạo, và tập cho trẻ khả năng giải quyết vấn đề. 

• Khuyến khích trẻ chơi những trò chơi và khám phá an toàn: Tạo cơ hội để trẻ tự khám phá, vui chơi và sẵn sàng can thiệp nếu như thấy trẻ có nguy cơ tự làm đau mình. Sắp xếp thời gian để trẻ chơi với các bạn cùng tuổi và khác tuổi. Giúp trẻ học cách giải quyết các vấn đề xung đột khi chơi với bạn. 

• Dạy cho con những bài hát, trò chơi như “chi chi chành chành” hay là “vỗ tay bà cho ăn bánh”. Những động tác rút ngón tay ra, đặt ngón tay vào lòng bàn tay của người khác, hoặc mang 2 tay vỗ vào nhau, rồi đưa tay lên đầu đều là những lúc trẻ đang phát triển cơ tay, phản xạ, óc suy nghĩ. Những lúc các em nghe cha mẹ hát, và tập tành hát theo là những lúc các em học về ngôn ngữ. Nếu gia đình có nhiều người lớn, và ai ai cũng cố gắng nói chuyện với trẻ, thì đứa trẻ sẽ biết nói rất mau. Trẻ nhỏ đặc biệt rất thích các bài hát, câu ca dao, những câu nói có vần, có điệu. Chúng ta nên hát ru trẻ bằng nhũng bài ca dao Việt Nam, hoặc nói những thành ngữ Việt Nam cho trẻ nghe, vừa dạy trẻ phát triển ngôn ngữ, vừa gieo trồng những hạt giống văn hóa Việt Nam trong ký ức của trẻ. 

Trẻ em trong lứa tuổi mầm non tiếp thu rất tốt khi chơi. Nhiều phụ huynh nghĩ rằng đưa con mình đến trường là để học chữ, và nhiều cha mẹ đã sốt ruột vì thấy nhà trẻ cho cháu chơi nhiều hơn học. Xin quý vị đừng lo. Chơi là chương trình học rất tốt! Tất cả các hoạt động vui chơi mà trẻ tham gia sẽ xây dựng cho trẻ có khả năng nhận thức, phát triển thể chất, ngôn ngữ và tình cảm xã hội. 

 
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

  Ẩn/Hiện ý kiến

Mã chống spam   

Những tin mới hơn

 

Những tin cũ hơn

Top